Bekentenis: Ik ben niet zo ‘woke’ als ik zou willen


boeken, discussie / dinsdag, november 5th, 2019

Sinds ik weer ben begonnen met boekbloggen een paar jaar geleden heb ik een aantal veranderingen gemaakt. Een daarvan zijn de triggerwarnings die ik nu onderaan elke recensie vermeld. Hierin vermeld ik aspecten van het verhaal die wellicht heftige emoties kunnen oproepen bij lezers. Het is een waarschuwing.

Ook probeer ik eventueel ‘problematische’ onderwerpen te vermelden wanneer die me opvallen. Nu heeft natuurlijk iedereen een andere definitie van wat problematisch is, maar ik beschouw iets als problematisch (of zelf toxic) wanneer het ongevoelig/beledigend is tegenover bepaalde mensen.

Ik ben niet zo woke als ik zou willen craving pages

Ik beschouwde mezelf eigenlijk altijd als een lezer die vrij alert is op onrecht en problematische thema’s, maar onlangs werd ik heel abrupt wakker geschud uit die illusie.

Dit is wat er gebeurde…

In een video van een booktuber (geen idee meer welke) hoorde ik in haar babbel iets voorbij komen over het boek Serpent & Dove van Shelby Mahurin. De booktuber in kwestie vertelde me dat het boek een van mijn (toen nog) favoriete tropes bevatte: een gedwongen huwelijk dat uiteindelijk natuurlijk uit moet groeien tot een gepassioneerde romance.

Ik hoefde niet meer te horen en bestelde het boek onmiddellijk. Terwijl ik geduldig wachtte op het boek om binnen te komen kwam ik op Twitter opeens een draadje tegen waarin iemand vertelde hoe bizar het is dat er momenteel zoveel YOUNG ADULT boeken verschijnen waarin tieners trouwen!

En opeens drong tot me door hoe verschrikkelijk bizar dit is. Jammer genoeg niet omdat het ondenkbaar is (in veel landen worden kinderen nog gedwongen om veel te jong te trouwen), maar omdat het wordt gebruikt als een romantische trope. Problematisch. Dus. Mijn zin om het boek te lezen is me spontaan vergaan.

Later, in een gesprek op Instagram, wist een volger me te vertellen dat er nog veel meer mankeerde aan het boek in kwestie: het zou racistisch, transfobisch en seksistisch zijn bovenop een toch al problematische trope!

Een bekentenis aan mezelf…

Achteraf gezien zie je alles helderder en opeens besefte ik me hoe veel van mijn lievelingsboeken eigenlijk problematische elementen bevatten. Ik ben mezelf er eens in gaan verdiepen en schrok enorm van wat ik ontdekte.

* hieronder enkele voorbeelden die ik online tegenkwam, ze representeren niet noodzakelijk mijn eigen mening

  • Twilight romantiseert een ongezonde relatie
  • Eleanor & Park is racistisch
  • Thirteen Reasons Why verheerlijkt zelfmoord

En hoe langer ik erover nadenk des te bewuster wordt ik me van het feit dat ik heel veel van die problematische elementen soms niets eens opmerk. Of erger nog: ik geniet er juist van.

Zo is de relatie tussen Juliette en Warner uit de Shatter Me reeks ook niet bepaald gezond, maar man-oh-man wat ship ik die twee! Eigenlijk ship ik opvallend vaak de hoofdpersoon met de schurk in een verhaal. Slecht van me hè.

Een van mijn lievelingsboeken is Beast; a Tale of Love and Revenge van Lisa Jensen. Dit boek bevat echt héél veel problematische elementen dat ik nauwelijks nog toe durf te geven hoe zeer ik van het boek heb genoten. Dus, hoewel ik normaal gesproken liefst zo luid mogelijk verkondig dat ik niet geloof in guilty pleasure boeken heb ik ze dus wel.

Vooruitgang

De laatste jaren is er veel veranderd in het aanbod van boeken voor jonge lezers. Er is veel meer diversiteit. Een uitgeverij die heel erg veel heeft betekent voor deze verandering is Blossom Books. Toch kregen zij niet zo lang geleden kritiek op hun keuze om een bepaald boek te vertalen wat door sommige lezers als problematisch is bestempeld.

Mijn eerste reactie, toen ik de samenvatting van het boek las, was enthousiasme. Het verhaal leek mij echt ontzettend gaaf, en als ik later van social media af was gebleven had ik waarschijnlijk nooit opgemerkt wat dit boek volgens sommigen zo problematisch maakt. En daar schaam ik me voor. En het heeft me aan het denken gezet.

Ik denk dat ik nu eindelijk besef waarom ik over dergelijke issues heen kijk…

In mijn geval denk ik dat het alles te maken heeft met een combinatie van twee dingen: de generatiekloof en mijn vrij kleine sociale kring.

Vroegah…

Leerde ik op school natuurlijk ook al over racisme en seksisme, maar qua geaardheid leerden wij alleen over homoseksualiteit, biseksualiteit en heteroseksualiteit (de lessen over racisme hadden zelfs nog minder perspectief). Tegenwoordig is er veel meer openheid over dingen zoals seksualiteit, discriminatie, seksisme, mental health enzovoorts.

En dankzij social media heb ik onder andere heel veel geleerd over bijvoorbeeld de vele nuances in gender en seksuele oriëntatie en ik leer elke dag nog bij. Daarom wijt ik mijn ‘dode hoek’ wat dit onderwerp betreft gedeeltelijk aan een generatiekloof.

Anderzijds weet ik dat het ook voor een groot deel te maken heeft met mijn vrij kleine sociale cirkel. Ik vind het echt moeilijk om toe te geven, maar ik heb niet veel échte vrienden of vriendinnen in het dagelijks leven. Daar heb ik het moeilijk mee, en ik zou het willen veranderen, maar door mijn sociale angststoornis vind ik dat erg moeilijk. Ik denk dat mensen met een grote vriendenkring, en vooral mensen met veel diversiteit in hun vriendenkring extra alert zijn op bepaalde toxische onderwerpen.

Wat te doen met problematische boeken?

De grote vraag met betrekking tot problematische boeken is natuurlijk: “Wat doe je ermee?” Er zijn natuurlijk mensen die vinden dat dergelijke boeken niet gelezen moeten worden, maar daar ben ik er niet per se een van. Ik denk dat het belangrijk is om bij problematische boeken…

  • …te luisteren naar de kritiek van benadeelde minderheden (die meer verstand hebben van wat zij als pijnlijk/kwetsend beschouwen dan iemand die geen deel uitmaakt van die bevolkingsgroep)
  • …zeker niet te zeggen hoe andere lezers zich moeten voelen over het boek. Meningen verschillen nu eenmaal en wat jij als problematisch ziet kan een ander misschien heel anders interpreteren
  • …geen auteurs, of uitgeverijen taggen in social media updates waarin je haarfijn uitlegt wat hun boek zo problematisch maakt. Als je vind dat deze mensen op de hoogte gebracht moeten worden van de problematische elementen in hun boek, attendeer hen dan daarop via een privébericht of mailtje. Je vangt meer vliegen met stroop dan azijn
  • …mensen die ze wel willen lezen niet te shamen voor hun keuze in leesvoer. Lezers kunnen nu eenmaal ook af en toe heel erg genieten van ‘foute’ dingen in boeken terwijl ze zich heel erg bewust zijn van hoe fout het eigenlijk is in het echte leven. Ik ook.

En natuurlijk hebben auteurs en uitgeverijen ook een aandeel in de aanpak van problematische boeken. Zij kunnen bijvoorbeeld…

  • …open staan voor vaak goedbedoelde kritiek op hun boek
  • …eventueel hun fouten erkennen in plaats van ze te verdedigen. De meeste lezers begrijpen heus wel dat je niet iedereen kunt pleasen.
  • …geduldig en respectvol blijven, ook wanneer je het niet eens bent met de mening van een lezer/blogger. Helemaal wanneer je schrijft voor een jong publiek is het belangrijk te onthouden dat een recensie of opiniestuk een pak ongenuanceerder kan zijn (of wat meer spelling- en grammatica foutjes bevat. Hell, ik ben 32 en ik heb nog altijd moeite met d/t).

Waarom ik deze post schrijf

Wauw, als je mijn artikel al helemaal tot hier hebt gelezen wil ik je eerst even bedanken. Het is nogal een verhaal. Maar ook als je hebt besloten de rest te skippen dan hoop ik dat je nog even de tijd neemt om te lezen wat ik hoop te bereiken met het delen van dit artikel.

Ik hoop dat jullie begrijpen dat, mocht ik eens een problematisch boek aanraden, ik dat niet doe met slechte intenties. De kans is jammer genoeg heel groot dat ik die problemen over het hoofd heb gezien ook al doe ik heel erg mijn best om er alert op te zijn.

Daarom wil ik jullie verzoeken om me vooral even een heads up te geven wanneer ik helemaal dweep met een boek wat kwetsend kan zijn voor bepaalde mensen. Daar leer ik van. Ik beloof niet dat ik het altijd met je eens zal zijn, maar ik sta er wel altijd voor open om te luisteren naar de mening van een ander en – mocht ik het nodig vinden – mijn eigen mening te herzien.

Nu jij…

  • Heb jij favoriete boeken die later als ‘problematisch’ zijn bestempeld?
  • Lees jij boeken nog wanneer je weet dat ze racistisch/seksistisch/discriminerend zijn of slechte representatie bevatten van minderheden?
  • Vind jij het belangrijk dat gevoelige content in een boek aangegeven wordt? Bijvoorbeeld op de cover in de vorm van triggerwarnings.

Laat een reactie achter en let me know!

18 thoughts on “Bekentenis: Ik ben niet zo ‘woke’ als ik zou willen

  1. Dit is zo herkenbaar! Ik probeer altijd alert te zijn op dat soort zaken, maar soms merk ik ze gewoon niet. En heel soms begrijp ik ook gewoon niet waar andere mensen zo een probleem mee hebben, maar dat zou ook kunnen omdat ik veel van dat soort situaties gelukkig niet heb meegemaakt.
    Ik kan me niet herinneren dat ik een boek heb gelezen dat later als problematisch bestempeld bleek te zijn, maar ik weet wel dat iemand problemen had met Wonder van RJ Palacio door het einde. Dat begrijp ik dan wel, maar mij was het niet opgevallen en het is voor mij ook niet heel erg.
    Als anderen het als problematisch bestempelen ben ik wel minder geneigd om het boek te lezen. Het ligt er echter wel aan of het verhaal me aanspreekt. Dan wil ik het soms nog wel lezen, maar vaak staat het wel ergens onder aan mijn TBR en haal ik het er na een tijdje toch weer af.
    Triggerwarnings vind ik inderdaad erg belangrijk! Misschien dat je er zelf geen problemen mee hebt, maar er zijn waarschijnlijk wel anderen die het lastig vinden om er over te lezen. Dan kan je beter voorkomen dan genezen. Ik heb wel gehoord dat sommige uitgeverijen dan bang zijn om te spoilen, maar ik word toch liever gespoild dan dat ik lees over een herkenbare situatie waar ik nog steeds lastig mee om kan gaan.

    1. Eigenlijk vind ik het een slap excuus van uitgeverijen als ze beweren dat triggerwarnings het plot spoilen. Op ieder boek staat ook een streepjescode, die lees ik niet want het boeit me niet. Lezers die bang zijn voor spoilers kunnen er toch voor kiezen om de triggerwarnings niet te lezen? Of print ze desnoods in het klein en ondersteboven op een vaste plek op de achterflap zodat mensen echt bewust het boek om moeten draaien om ze te lezen. Maar dat is mijn mening.

  2. Wat een goed stuk! Ik heb hier eigenlijk nooit over nagedacht. Nu lees ik bijna nooit YA, maar nu ik erover nadenk, zijn er wel veel boeken waarin seksisme wel een rol speelt. Echt heel goed dat je hierover schrijft!

    1. Dankjewel Audrey. Wat ik er wel even bij wil zeggen is dat context natuurlijk heel erg belangrijk is wanneer je het hebt over problematische onderwerpen in boeken. Het is namelijk ook van belang dat er boeken zijn waarin seksisme voorkomt omdat het -helaas- dagelijks veel voorkomt. Voor mij persoonlijk is seksisme in boeken pas problematisch wanneer het niet duidelijk is dat het verkeerd is. Boeken die duidelijk maken dat het fout is om te discrimineren en die daarvoor een seksistisch personage gebruiken zal ik eerder als confronterend beschouwen dan als problematisch.

  3. Wat een goed (en belangrijk) artikel! Ik denk net als jij dat het zo belangrijk is om ten eerste te realiseren dat we zelf ook problematisch zijn omdat we nou eenmaal door onze eigen bril naar media kijken, en ten tweede dat eigenlijk alle boeken, dus ook onze grootste favorieten, heel problematisch kunnen zijn. Lijkt me heel belangrijk om te erkennen en voor open te staan!

    1. Dankje Anniek. Ik ben het helemaal met je eens. Natuurlijk begrijp ik dat het voor veel mensen erg spannend is om toe te geven dat ze bepaalde boeken goed vinden, helemaal wanneer er een hoop ophef is over de problematische elementen in het boek in kwestie. Wat ik nu vooral zie is dat mensen halsoverkop in de verdediging schieten wanneer iemand iets negatiefs zegt over een boek, zonder écht goed te luisteren naar het commentaar.

  4. Wat een zalig artikel! Ik ben het er absoluut mee eens! Ik zie vaak wel toxische dingen omdat ik dankzij mijn schrijfvrienden enorm veel opzoekwerk erover gedaan heb en aan zelf-educatie gewerkt heb. Zo merk ik dat ik mezelf toch nog laat genieten van boeken als ze problematisch zijn, maar dat ik wel elke keer het issue dan ook wil aankaarten. En met Twilight noem je daar nu ook wel een voorbeeld… Maar wat mensen verbaasd, is dat er met Harry Potter bijvoorbeeld ook echt wel een pak issues zijn. Nu, that aside hoop ik gewoon dat ook boekenbloggers langzaam meer bewuster gaan worden van dit soort dingen en er kritischer op gaan worden. Want dit is belangrijk om stappen vooruit te zetten als we het goede voorbeeld echt willen geven.

    1. Ik heb inderdaad ook Harry Potter kritisch besproken zien worden toen ik onderzoek deed voor dit artikel. En ik was ook wel verbaasd. Overigens vind ik het heel goed dat je jezelf wel nog steeds laat genieten van boeken die problematisch zijn. Ik ben ook absoluut niet van mening dat dergelijke boeken verboden moeten worden o.i.d. Wat ik belangrijk vind is vooral dat een lezer zich bewust is van problematische onderdelen.

      Naar mijn mening kan dat alleen maar als er geluisterd wordt naar de mening van mensen die vanuit eigen ervaring spreken.

      1. Absoluut! Ik heb al bakken commentaar gekregen omdat ik aankaartte dat boeken die mensen goed vonden toch echt niet oké zijn, maar om eerlijk te zijn: ik ben aan het proberen met stoppen om daarop te reageren. Het is niet mijn probleem dat deze wereld nog zo blind is voor zoveel dingen. Ik kan alleen maar een poging doen om het aan te wijzen.

  5. Ik vind dit altijd een lastig onderwerp. Ik vind het heel mooi dat er meer diversiteit in boeken is. Dat own voices de kans krijgen hun verhaal te vertellen. Maar aan de andere kant ben ik ook van mening dat we op dit moment in een maatschappij leven waar mensen zich heel snel aangevallen voelen. Ik denk dat er nog maar heel weinig boeken zijn die niet iets bevatten wat een ander problematisch vind. En heel eerlijk wordt ik er soms een beetje moe van. Zo las ik laatst een artikel over Halloween waarin opgeroepen werd om je kinderen vooral niet te laten verkleden als Viana omdat dat respectloos is. Maar even serieus kinderen willen gewoon graag hun favo Disney figuur zijn. Ik denk ook dat het goed is om eens een boek op te pakken wat bijvoorbeeld homofobie heeft. Niet omdat ik dat ben, maar wel omdat het leven nu eenmaal niet altijd rozengeur en maneschijn is en het ook een opening geeft naar een gesprek. Waar ik me wel echt aan stoor is dat vooral op Twitter mensen elkaar helemaal afmaken en zoveel beschuldigingen heen en weer gooien. Maar goed lastig onderwerp dus maar mooi artikel

    1. Ik begrijp heel goed dat je er af en toe moe van word, want ik vind het af en toe ook erg ingewikkeld. Van de andere kant voel ik me wel eens schuldig dat ik er moe van wordt, want wat is erger: dat ik moe word van de klachten of mensen die zich oprecht gekwetst of benadeeld voelen?

      Tegenwoordig hoor je vaak dat mensen niet zo gevoelig moeten zijn en dat heb ik vroeger (tot mijn schaamte) ook vaak gedacht. Tegenwoordig begrijp ik echter dat het niet mijn plek is om een ander te vertellen hoe zij zich moeten voelen. Als iemand zich benadeeld voelt door een boek wil ik juist graag weten waarom precies, opdat ik zo’n fout niet maak in mijn eigen boeken.

      Wat jij zegt over dat het soms goed is om een boek te lezen over homofobie, daar ben ik het mee eens. Maar, ik denk ook niet dat alle boeken die homofobie bevatten problematisch zijn. Dat hangt, voor mij tenminste, namelijk heel erg af van de context waarin het wordt gebruikt. Ik vind dat zoiets pas problematisch word wanneer het verhaal niet duidelijk maakt dat homofobie verkeerd en onnodig is. Zoals je zegt, het leven is niet altijd rozengeur en maneschijn, en met name voor jongeren is het van belang om ze voor te bereiden op die realiteit.

  6. Ik snap heel erg wat je bedoelt! Ik vind het zelf lastig om te zeggen of een boek problematisch is of niet, aangezien ik zelf niet heel bekend ben met alle soorten mensen die er op deze wereld rondlopen. Op school wordt mij niets geleerd over de LGBTQ+-community en de meeste dingen die ik daarover weet, leer ik van internet of vrienden. Ik weet dus ook niet of iemand van een bepaalde achtergrond of uit de LGBTQ+-community of met een bepaalde beperking goed gerepresenteerd wordt.

    Zelf vind ik het belangrijk om trigger warnings te geven. Ik vind het wel fijn dat ze ergens staan waar mensen weten waar ze staan en dus kunnen kiezen of ze ze bekijken of overslaan. Zo hoeven de mensen die het spoilers vinden ze niet te lezen en kunnen de mensen die het belangrijk vinden wel lezen.
    Ik vind het wel lastig om te bepalen welke trigger warnings er gegeven moeten worden en wanneer je een trigger warning moet geven.

    Ik denk dat het in het algemeen belangrijk is dat zowel auteurs als uitgeverijen als bloggers of booktuber (of lezers in het algemeen) hier respectvol mee omgaan en hun mening goed uitleggen en uitleggen wat ze problematisch vinden aan boeken.

    1. Precies! Hoewel ik mezelf als een empathisch persoon beschouw erken ik dat er een groot verschil is tussen je kunnen inleven in een situatie en iets werkelijk zelf mee te maken. Daarom vind ik het zo belangrijk om te luisteren naar mensen die vanuit eigen ervaring spreken.

  7. Problematische boeken moeten er wel gewoon zijn. We kunnen ook niet alles wat fout is wegstoppen denk ik zo, want door problematische boeken kun je misschien ook leren wat er zo problematisch aan is? Ik kom niet zo goed uit mijn woorden als jij.

    1. Ik ben het met je eens dat je ook van problematische boeken kunt leren, maar dat werkt alleen wanneer lezers de hun problemen met een bepaald boek uiten ook daadwerkelijk gehoord worden. Niet met de bedoeling dat dergelijke boeken onmiddellijk wereldwijd geboycot worden, maar om bewustheid te creëren.

      Daarom kaart ik in mijn artikel ook mijn liefde voor een heel problematisch boek aan. Het is nog steeds een van mijn favoriete boeken. Het grote verschil zit hem er nu in dat ik me bewust geworden ben van wat het boek problematisch maakt. Dat maakt niet dat ik er minder van genoten heb, maar het maakt me wel voorzichtiger wanneer ik het boek aanraad.

  8. Ik heb pas best wel een heftige aanvaring met een auteur gehad omdat ik bepaalde zaken in diens boek problematisch vond en dit ook benoemde. Hier ben ik best van geschrokken. Alsof ik maar mooi weer moest blijven spelen omdat het onderdeel van een blogtour was en ik de auteur persoonlijk ken. :/ #nogsteedseenbeetjevandewap

  9. Leuk artikel, lastig vraagstuk… Ik kom er eigenlijk mede door dit artikel achter, wat een vreselijk mens en moeder ik eigenlijk ben 🤔 ik ben moeder van 4 kids en inmiddels 2 pubers, ik ben 37 en nog altijd verzot op YA. Onlangs heb ik mijn eerste boek met trigger warnings gelezen, het engelse boek “Girls of paper and fire” hierin zit een voorwoord van de uitgever die helemaal uitweid over de triggerwarnings in dit boek in uw handen, waardoor ik om te beginnen best annoyed was omdat ik idd gespoiled werd, compleet niet empatisch dus en gedurende het hele verhaal zat te wachten op de triggers om zo maar te noemen en dacht door die expliciete trigger warning, nou zullen we het krijgen. Gelukkig was het erg respectvol en mooi en vooral niet gedetailleerd beschreven, waardoor ik stiekem zoiets had van, nou… Dat viel allemaal wel mee (ik weet het, ik schaam me diep) Ik vond dat dus erg irritant terwijl mensen waarbij hetzelfde is overkomen waarschijnlijk zonder die waarschuwing niet zo fijne leeservaring zouden hebben gehad. Ik vond het ondanks die triggers echt een geweldig boek/verhaal. Wat zegt dat over mij? Erger, mijn dochter vroeg wat mijn favoriete verhaal voor haar zou zijn, ze wou graag wat lezen wat ik ooit ook met veel plezier had gelezen, harry potter was ze al bekend mee en ik heb haar dus (14 bijna 15 jaar) twilight toegeschoven en hoewel ik dit verhaal echt verslonden heb als volwassene ook nog, zei mijn puber tegen me dat sommige dingen echt niet oké waren…. Pas toen ging ik er over nadenken. Toen we dus samen in gesprek gingen over het verhaal, vertelde ze zelf dat ze goed begreep dat het een verzonnen verhaal betrof en dit wel kon filteren, maar het wel heerlijk vond net als ik om je te verliezen in het verhaal. Maar beiden zijn we ervan overtuigd dat je je op glad ijs begeeft. Ik vind dus om een kort geding lang te maken, dit alles best lastig en de wereld soms echt betuttelend. Wat is wijsheid? Ik zou idd wel voor een trigger warning ergens verstopt in het boek zijn. Mijn dochter kwam met de opmerking om net als met film en series een leeftijd waarschuwing en die icoontjes voor geweld ed te gebruiken. Voor de duidelijkheid en dan houd ik echt op, natuurlijk wil ik niemand kwetsen, geen mensen of doelgroepen benadelen, maar eerlijk, zo stap ik nooit een boek in. Vind juist de dingen die ik nooit zou doen, laat staan meemaken, de hate to love tropes heerlijk te lezen, maar, wat zegt dat over mij?

  10. Wat een goed artikel! Zelf is de Royals-serie van Erin Watt mijn absolute guimty pleasure maar tegelijkertijd is er zoveel mis mee .. Jammer! Zelf kijk er ook vaak over eerlijk gezegd…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.